{"type":"doc","content":[{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Ava Spî (Aksu) nehri. Foto: İbrahim Mengütay. "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Engizek dağında doğuyor ve Ceyhan nehrine karışıyor. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Uzunluğu 115 km'dir. "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Ava Spî üzerinde, yani bu 115 km'lik yol boyunca öyküsü olan sayısız mevki vardır. Bunlardan biri de "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Kevirê Qartêl'"},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"dir. Ki, "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Kartalkaya Barajı"},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"'nın ismi bu kayadan alınmıştır."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Firaz Baran"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Kavri Sisolik (1)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Kavri Sisolik (Kevirê Sisolik) 500 metre yüksekliğinde dik bir taştır. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Bozlar (Pazarcık) "},{"type":"text","text":"köyü yakınlarındaki "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Çiyayê Qisiq"},{"type":"text","text":"'ta yer alıyor. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Sisolik, aynı zamanda beyaz renkli bir kartal türüdür. "},{"type":"text","text":"Bu kayanın kenarları da beyazdır. Geçmişte burada sisolik kuşları yaşardı. Ancak "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"1960 sonrası göl ve bataklık gibi sulak alanların yok olması ve arazilerin ilaçlanması nedeniyle göç ettiler."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Kavri Sisolik'un yeri de özel yapılmış gibidir. Tam bir dere ağzındadır ve dereden gelen su, taşın tam ortasında şelale gibi aşağı düşer. Özellikle yağmur yağdığında veya kar eridiğinde şelalenin gücü artmaktadır. Maxsan köyünden Alê Kökseçen şöyle diyor: "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"\"Bir konu çok karışıksa annem 'Mîna hêlîna sisolikê ye' "},{"type":"text","text":"diye tarif ediyordu.\""}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Not: Bu mevki ismi Pazarcık'ta kaybolan hayvan popülasyonuna önemli bir örnektir."}]},{"type":"image","attrs":{"src":"https://pub-5dbeb11e76d1432da257f0a38a434685.r2.dev/uploads/1784851578173-b1c1a70c-a160-4820-92a2-c2c9eab8f9d8.webp","alt":null,"title":null,"width":null,"height":null}},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Sisolik kartalı..."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Mazolî Kaçke (2)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Okul kürtçesinde "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Gora Keçikê"},{"type":"text","text":" veya "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Mezelê Keçikê "},{"type":"text","text":"yazılır. Bu bir mezardır ve "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Pulyane Jêrî (Akdemir-Pazarcık) "},{"type":"text","text":"köyünün yaylası olan "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Bîrê Kusi'da "},{"type":"text","text":"yer alır. Bu yayla "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Engizek "},{"type":"text","text":"dağındadır. Mezarın öyküsü şöyledir: "}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Düşman ailelerin çocukları birbiriyle kaçıyor. Kızın babası peşlerine düşüyor ve yakalıyor. Gördüğü yerde ikisini de öldürüyor. Yakınları onları aynı yerde olan bir ağacın altında sırlıyorlar. O günden sonra bu mezara Mazolî Kaçke diyorlar. Olayın yaşandığı tarih bilinmiyor."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Benzer bir öykü "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Rîvon "},{"type":"text","text":"(Tilkiler-Pazarcık) köyünün "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Gundî Xinde"},{"type":"text","text":" mezrasında da yaşanıyor. Orada da Afe isimli bir kız sevdiğiyle kaçıyor. Kızın yakınları onlara bir kayada yetişiyor. Çıkan çatışmada Afê ve kaçtığı genç öldürülüyor. O günden bu yana bu kayaya "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Kevirê Afe "},{"type":"text","text":"deniliyor. Ancak köylüler olayın yaşandığı tarihi bilmiyorlar."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Not: "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Bu iki mevki ismi bize sosyolojimizi anlatıyor. Pazarcık ve Elbistan'da buna benzer çok sayıda mevki ismi bulunmaktadır. Bu da sosyolojimizin geçmişte ne kadar sert kurallara sahip olduğunu gösteriyor. Günümüzde kız kaçırma veya öldürme kalmadı. Acaba geçmişte her zaman böyle sert bir sosyolojiye mi sahiptik? Her zaman övgüyle söz ettiğimiz Cem'lerimiz bu sert kurala boyun mu eğdi? Yoksa sevenleri öldüren kişiler düşkün mü ilan edildi? Toplumumuz içinde yetişen sosyologların \"Kız Kaçırma ve Sonuçları\" üzerine araştırma yapması gerekmektedir."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Ocaxi Komire (3)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bu mevki "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Kortê Çeqal"},{"type":"text","text":"'dadır. Burası, "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Elbistan"},{"type":"text","text":"'ın "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Kopon (Alçiçek) "},{"type":"text","text":"köyünün "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Şarbat "},{"type":"text","text":"mezrası sınırları içindedir. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Ocaxi Komire mevkisi meşe ağacından kömür yapılan bir yerdi. "},{"type":"text","text":"Bu iş 1950'li yıllara kadar yörenin önemli bir geçim kaynağıydı. Bu köyden olan "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Samî Husî Bayrike "},{"type":"text","text":"bu iş hakkında şu bilgiyi veriyor:"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"\"Odun kömürü fidanlarla yapılır. Çünkü içi çürük olmaz. Bu alanda ÇORIK, BARU, MOZI adıyla üç çeşit meşe yetişirdi. Kömür bunlardan yapılırdı. İki yaşındaki ağaçlar kesilirdi. Bir yıl içinde tekrar ışkın verirdi.\""}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Odun kömürü yapılan yerler harman yeri gibi hazırlanırdı. Elbistan ve Pazarcık'ın farklı köylerinde bu iş yapıldı ve harman yerlerinin izleri halen görünmektedir. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Osmanlı devleti döneminde de bu işi yapanlar odun kömürünü develerle Halep ve İskenderun'a götürürlerdi. "},{"type":"text","text":"Halep üzerinden Arap şehirlerine, İskenderun'daki liman yoluyla da Akdeniz'deki farklı şehirlere satarlardı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Elbistan'lı Koco Ağa "},{"type":"text","text":"da 20. yüzyıl başında Antakya'ya giderek bu işi orada yaptı. Nuri Dêrsimî anılarında Koco Ağa'dan söz eder. O zor dönemde kendisini Koco Ağa'nın koruduğunu anlatır. Koco Ağa'nın oğlu Mehmet Elbistan ile söyleşi yaptım (4) ve Pazarcık gazetesinde yayınladım. Bu söyleşide babasını ve ailesini detaylı bir şekilde anlattı. Bu yazıya şu linkten ulaşabilirsiniz: "},{"type":"text","marks":[{"type":"link","attrs":{"href":"https://www.maraskurtleri.com/yazi/koco-elbistan-ve-cocuklari-moagqbr1","target":"_blank","rel":"noopener noreferrer nofollow","class":null,"title":null}}],"text":"https://www.maraskurtleri.com/yazi/koco-elbistan-ve-cocuklari-moagqbr1"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Not: Bu mevki ismi de ekonomimize dair bir veridir."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Terone Ocikon'daki Üç Mevki (5)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Pazarcık'a bağlı olan Terone Ocikon köyündeki şu üç mevki ilgimi çekti:"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Fars: "},{"type":"text","text":"Orası meraydı. NATO orada depo yaptı. NATO gelince mera yasaklandı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Hug: "},{"type":"text","text":"Bir höyüktür. Orada mezar taşları çıkıyor. Bu da geçmişte burada bir yaşam olduğunu kanıtlıyor. Ancak herhangi bir araştırma yapılmadı. Maraş Müzesi'ne göre, Maraş coğrafyasında 250 höyük var. Bu rakam, bölgenin çok eski bir yerleşim alanı olduğunu kanıtlıyor. Bu höyükler araştırıldığında şaşırtıcı düzeyde, çok önemli bilgilerin ortaya çıkacağı tahmin ediliyor."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Quruçe: "},{"type":"text","text":"Pazarcık'a bağlı Quruçe (Kuruçay) köyünün ismi bu mevkiden geliyor. Köylülerin tahminlerine göre, burası geçmişte bir nehirmiş. Zamanla kuru bir dere haline geliyor. \"Çünkü\" diyorlar, \"İçi hep çakıl dolu.\""}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Paş Sûre (6)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Bozlar köyünün etrafı geçmişte surla çevriliydi. "},{"type":"text","text":"Deprem oluyor ve surun üstü kapanıyor. Surun yıkılmamış yerleri de var. Paş Sûre, surun arkasına düşen alanın adıdır. Sur, kireç taşlarıyla yapılmış. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Bozlar köyünün eski evlerinin köşe taşları da hep o surun taşlarıyla yapılmış. "},{"type":"text","text":"Çünkü büyük ve kesimi ideal olan sağlam taşlardı. Bozlar köyünde de arkeolojik bir araştırma yapılmadı. Yapılsa çok eski bir yapı ortaya çıkabilir."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Ali Engizek şöyle diyor: "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"\"Aksu suyunun gözü köye 20 km'dir. O gözden Bozlar'a kadar bir su tüneli yapılıyor. Bu tünelin boyu bir insan boyundadır. Bu tünelden su getiriliyor. Bu tünelin bazı yerleri tahrip olmuş, bazı yerleri ise halen duruyor. Kanalın içini küple örüyorlar. Kül ve kireçle de harç yapıyorlar. 20 km bu şekilde... Bu nedenle, insanlar Bozlar'ın çok eski bir yerleşim yeri olduğunu düşünüyor.\""}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Oligol Ziyareti (7)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Oligol Ziyareti, "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Elbistan"},{"type":"text","text":"'daki "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Nurhak dağı"},{"type":"text","text":"nın zirvesindedir. Ziyarette büyük bir kaya, kayanın dibinde bir mağara ve önünde de bir göl vardır. Çocuğun olmayan insanlar bu ziyarete giderler."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Olî'nin can verdiğine inanılan mağarayı ziyaret eder ve mırazlarını isterler. Buraya gittikten sonra oğlu olan aileler ismini çocuğa Oligol ismini verirler. Elbistan'da Oligol isimli çok sayıda kişi vardır. Resmiyette bu isim yasak olduğu için kimliğe "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Ali Gül "},{"type":"text","text":"olarak kaydedilmektedir. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Kantarma "},{"type":"text","text":"köyünden olan "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Oligol Dada "},{"type":"text","text":"ile "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"sanatçı Ali Gül Doğan "},{"type":"text","text":"Olîgol isimli tanınmış kişilerdir."}]},{"type":"image","attrs":{"src":"https://pub-5dbeb11e76d1432da257f0a38a434685.r2.dev/uploads/1784854549241-33e4015f-2bd2-4705-b34f-6a8c891f470c.webp","alt":null,"title":null,"width":null,"height":null}},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Elbistan'lı Ressam "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Ahmet Kısa"},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"'nın çizdiği \"Olîgol Demirci\"nin portresi. Ahmet Kısa bölgemiz için çok önemli bir ressamdır. Nedenine gelince: O, köylerimizi, insanlarımızı, dağlarımızı resmediyor. Sosyal yaşamımızı, kış mevsiminin sertliğini, modern dönem öncesi tarımsal çalışmalarımızı çiziyor. Kısacası, onun tablolarına baktığımızda kendi yaşamımızı görüyoruz. Bu nedenle, Maraş Kürtleri olarak böyle bir ressama sahip olduğumuz için şanslıyız."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Kaniya Memedgê Gawur (8)"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Memedgê Gawur, Ermeni bir insanımızdı. Yılan Ovası"},{"type":"text","text":"'nda yaşardı. 1915 soykırımı sırasında kundakta bir bebektir. Ailesine saldırı olunca onu çalıların arasına saklıyorlar. Bu saldırı sırasında tüm ailesi öldürülüyor. Oradan geçen köylüler bebeğin ağlama sesini duyuyor ve Hasan Çavuş'a götürüyorlar."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Hasan Çavuş ona Memed ismini veriyor. Büyütüyor ve evlendiriyor. Kendine bir ev yapıyor ve zamanla çocukları da oluyor. Köyde \"Memedgê Gawur\" olarak tanınıyor."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Köylüler onu sürekli dışlıyorlar. Mesela koyunlarına su verecekleri zaman en son sırayı ona veriyorlar."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Birgün "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Atê Elif "},{"type":"text","text":"oraya gidiyor. Memedgê Gawur derdini Atê Elif'a anlatıyor. Atê Elif hemen oturdukları yerde elindeki bir çubukla yeri eşeliyor. \"Li vir bikole\" "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"(Burayı kaz) "},{"type":"text","text":"diyor. Memedgê Gawur orayı kazıyor ve su çıkıyor. Atê Elif, \"Keko, li vir avê bide pezê xwe\" "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"(Keko, koyunlarına burada su ver)"},{"type":"text","text":" diyor. Sonra Memedgê Gawur etrafını da düzenliyor ve bir kuyu oluyor. Artık koyunlarına orada su veriyor."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bu kuyu halen vardır. Bu olayı Memedgê Gawur'un kızı Sultan ve Yılan Ovası halkı da biliyor. Meta Sultan hayattadır ve bugün Kopon köyünde yaşıyor."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"*"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Kaynak"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"1. "},{"type":"text","text":"Kavrî Sîsolik'ın bilgilerini Bozlar köyünden "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"İbrahim Şenpınar"},{"type":"text","text":"'dan aldım. Kendisiyle 2015 yılında Almanya'nın "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Leverkusen "},{"type":"text","text":"kentinde görüştüm."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"2. "},{"type":"text","text":"Mazoli Kaçke'nin bilgilerini Pulyan köyünden "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Hacı Taş"},{"type":"text","text":"'tan aldım. Kendisiyle 2016 yılında Almanya'nın "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Pforzheim "},{"type":"text","text":"kentinde görüştüm. Aynı maddede yer alan Kevirê Afe mevkisini ise Rîvon köyünden "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Sadık Bakırdağ"},{"type":"text","text":"'dan aldım. Bakırdağ ile "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Stuttgart"},{"type":"text","text":"'ta görüştüm."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"3. "},{"type":"text","text":"Ocaxî Komire'nin bilgilerini Samî Husî Bayrike "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"(Salman Vural)"},{"type":"text","text":"'den aldım. Kakî Salman ile 2010 yılı Eylül ayında, Almanya'nın Tubingen kenti yakınlarındaki "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Metzingen "},{"type":"text","text":"kasabasında görüştüm. Kendisi, 1991 yılında yaşamını yitiren gerilla komutanı Hasan Vural'ın ağabeyidir."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"4. "},{"type":"text","text":"Koco Elbistan ve Çocukları, Pazarcık gazetesi, Mart 2011 sayısı, Sy. 4-7"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"5. "},{"type":"text","text":"Terone Ocikon'a ait mevkileri 2011 yılında İsveçre/"},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Basel"},{"type":"text","text":"'de görüştüğüm "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Mistkî Malê Îwî Derwîş"},{"type":"text","text":"'ten aldım."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"6. "},{"type":"text","text":"Bu mevkiye ait bilgileri 2019 yılında Bozlar'lı "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Ali Engizek"},{"type":"text","text":"'ten aldım. Ali Engizek 1976'dan bu yana devrimci bir yaşam sürmektedir. 12 Eylül döneminde tutuklandı ve 10 yıl hapis yattı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"7. "},{"type":"text","text":"Oligol Ziyareti'ne ilişkin bilgiyi Elbistan'ın "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Marikon "},{"type":"text","text":"köylülerinden derledim."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"8. "},{"type":"text","text":"Kaniya Memedgê Gawur hakkındaki bilgileri annem "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Fatê Malê Herî Nasirî Dêrik"},{"type":"text","text":"'ten aldım."}]}]}