{"type":"doc","content":[{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"1897'de çekilen ve Zeytun'u gösteren bir fotoğraf. Fotoğraf Gila Haddad'ın Facebook sayfasından alınmıştır. Türkiye devleti, Zeytun'un ismini Süleymanlı olarak değiştirdi. 1915 senesine kadar Zeytun ve çevresindeki köylerde 17 bin Ermeni yaşıyordu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Firaz Baran"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Olayın yaşandığı yer: "},{"type":"text","text":"Yılan Ovası, Hole Uson mevkisi - Elbistan"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Zaman: "},{"type":"text","text":"1895-1896 Kışı, Zeytun Direnişi dönemi"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"*"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Yılın ilk karı yeni yeni düşüyordu. Yerde 30 cm kar vardı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Komşuları Dêro'nun evine toplandı. Hepsi kaygısızdı. Evlerinin üzerindeki karı temizlemiş, hayvanlarının bakımını yapmışlardı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Kıvızan kahvesi pişirildi, odanın ortasına getirildi. Büyükler kahvesini içerken, çocuklar kurutulmuş meyvelerin ve pekmezle yapılan şekerlemelerin tadına bakıyordu. Dêro misafirlerine Sitî'nin şarkısını söylemeye başladı:"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"“Farşa Farşa"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Xotone siwarî Arawon"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Haspî Raşa...”"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Araplar, ağzını bağlayarak Kürd kızı Sitî'yi kaçırıyor. Şarkıda nasıl kaçırıldığı anlatılıyordu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Henüz akşam olmamıştı. Bu sırada Dêro'nun oğlu Oco ahırdaydı. Koyunların yemini ve suyunu verdi, altını süpürdü. Islak yerlere saman serpiştirerek kuruttu. Böylece hayvan rahat yatabilirdi."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Oco 10 yaşındaydı. İşini bitirince dışarı çıktı. Misafir odasına yönelirken yüz metre ötede babasının samimi arkadaşı "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Toros'u, eşini ve oğlunu gördü. "},{"type":"text","text":"Hem şaşırdı, hem sevindi. İki atla geliyorlardı. Atın üzerinde iki tane tahta bavul da vardı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"“Kako!” diye bağırdı Oco. Babasına Kako diyordu. Babasını şarkı söylerken ilk kez bölüyordu. Dêro şarkı söylemeyi bıraktı. Ayağı kalktı ve dışarı çıktı. “Ne oldu”, deyince Oco eliyle gelen atları gösterdi ve "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"“Toros Amca geldi” "},{"type":"text","text":"dedi."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Bu kış günü Zeytun'dan buraya tahta sandıklarla neden gelmişlerdi?"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Onları karşıladılar. Toros'un oğlu "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Minos"},{"type":"text","text":"'un kolu da sargılı ve omuzdan bir iple bağlıydı. Ocakta gür bir ateş yanıyordu. Bu ateş misafir odasını ısıtıyordu. Duman pacadan dışarı çıkıyordu. Toros'a, eşine ve oğluna ocağın yanında yer verildi. Hal-hatır sorulduktan sonra Toros olanları anlattı:"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"“Ekim ayı sonunda Osmanlı ordusu Zeytun'u kuşattı. Onbinlerce asker geldi. Bizim silahlı gücümüz en fazla 1.500-2.000 kişi. Hepsi de milis. Düzenli bir ordumuz yok. Ama direniyoruz. Onlara büyük kayıplar da verdirdik. Abdulhamid'in bu saldırısını ve günlük gelişmeleri Avrupalılara duyurmamız gerekiyor. O nedenle ben buraya geldim.”"}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Dêro, Minos'un kolunu sordu. Toros, “"},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Bizim eve bir top güllesi isabet etti. Bir taş parçası Minos'un kolunu kırdı. Neyseki ağır bir kırık değil. Şifacı bir kadın bağladı. Şimdi kaynıyor” "},{"type":"text","text":"dedi."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Toros, bir gazeteciydi. Zeytun direnişinin raporlarını dış dünyaya duyurma görevi almıştı. O kış üç ay orada kalacaktı."}]},{"type":"image","attrs":{"src":"https://pub-5dbeb11e76d1432da257f0a38a434685.r2.dev/uploads/1785628002717-290fb445-25ba-4f39-85b8-c8e1bb082001.webp","alt":null,"title":null,"width":null,"height":null}},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Zeytun Direnişi'nde yer alan ve halkını koruyan iki Ermeni kadın."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Bir ulak haftada bir geliyor, yeni bilgiler getiriyordu. Sonra Toros o bilgilerle raporları yazıyor, ona veriyordu. Ulak bu raporları "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Elbistan"},{"type":"text","text":"'da ayarladığı bir telgrafla Avrupa gazeteleri ile "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Adana, İzmir ve Konstantinapol"},{"type":"text","text":"'deki konsolosluklara ve dış temsilciliklere gönderiyordu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"1896 senesinin Ocak ayı başında birgün üç kişi Hole Uson'a geldi. Ermenice, "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"\"Kazandık kazandık\" "},{"type":"text","text":"diye bağırıyorlardı. Osmanlı ordusu geri çekilmişti."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"O gün saatlerce şarkılar söylendi, halaylar çekildi."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Aynı hafta Hole Uson'un Piri ve Rehberi de geldiler. Pir ve Rehberin gelişiyle birlikte çevredeki mezralardan ve yalnız evlerden de insanlar oraya toplandı. Dini ve sosyal törenler on gün boyunca sürdü."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Dêro ile Toros Halep'teki Rüştiye'de tanışmış, orada arkadaş olmuşlardı. Samimiyetlerini okul boyunca ve sonraki hayatlarında sürdürmüşlerdi. "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"O yıl müsahip olanların içine Toros ile Dêro da katıldı. Toros Hristiyan'dı ama cemde kimse buna itiraz etmedi."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Müsahiplik sevgiyi, bağlılığı, birbirini gözetmeyi gerektiriyordu. Toros ile Dêro da Rüştiye'den bu yana bu sevgi ve bağlılığı birbirinden esirgememişlerdi. Ceme katılan talipler, Rehber ve Pir onay verdi ve onlar için bir müsahiplik töreni yapıldı."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Sonra 1920'de Zeytun yine saldırıya uğradığında Toros ve ailesini kurtarmak yine müsahibine düştü. "},{"type":"text","text":"Onları gizli ve açık çeşitli yöntemlerle Beyrut'a ulaştırdı. Beyrut'ta bir gemiye bindirip Marsilya'ya yolcu etti."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Sonra Toros ve ailesi Arjantin'e gitti. O günden sonra bağlantıları koptu."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Bugün Zeytun'da Ermeni, Hole Uson'da Kürd kalmadı. "},{"type":"text","text":"İsmini değiştiren ama mantığını değiştirmeyen devlet 1985 yılında da Hole Uson'u boşalttı. Birgün olur da yolunuz bu mekana düşerse hatırlayın."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","text":"Birgün bir adam, eşi ve oğluyla atlara binip "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Zeytun"},{"type":"text","text":"'u saran düşman çemberini yarıp dışarı çıktılar. Patika yollardan "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Engizek "},{"type":"text","text":"dağına ulaştılar. Oradan "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Avê Tûtike"},{"type":"text","text":"'yi takip ederek yola devam ettiler ve "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":"Yılan Ovası"},{"type":"text","text":"'na ulaştılar! İşte o adam kış mevsimini orada geçirip, yazdığı yazılarla Ermeni halkının mücadelesini dünyaya duyurdu. Ve orada sadece kendilerini değil, iki milleti de müsahip kıldılar."}]},{"type":"image","attrs":{"src":"https://pub-5dbeb11e76d1432da257f0a38a434685.r2.dev/uploads/1785628053143-383476fe-dbc0-4469-b9a4-397f40fdb15c.webp","alt":null,"title":null,"width":null,"height":null}},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Zeytun... 20. yüzyılın başı... Kaynak: Hugo Grothe,"},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"}],"text":" Geographische Charakterbilder"},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":", Leipzig, 1909. Fotoğraf , "},{"type":"text","marks":[{"type":"link","attrs":{"href":"http://www.houshamadyan.org","target":"_blank","rel":"noopener noreferrer nofollow","class":null,"title":null}}],"text":"www.houshamadyan.org"},{"type":"text","text":" sayfasından alınmıştır. Ermeni toplumunu tanımak isteyenlerin başvuracağı bir internet sayfasıdır. Sayfada Maraş Ermenileri üzerine de çeşitli yazılar bulunmaktadır."}]},{"type":"paragraph","content":[{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Zeytun'un kışı sert geçerdi. "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"Çevresi üç boyunca kar altında kalırdı. Ancak Ermeni tarihçiler diğer mevsimleri ılıman, sıcak ve sağlıklı olarak tanımlıyor. Yakındaki Adana düzlüklerindeki sıcakların tersine, burada serin bir yayla iklimi hüküm sürüyordu. Yazılanlara göre, "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Ceyhan Nehri"},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"'nin Toroslar'dan doğan kolları sayesinde de Zeytun'da su bolluğu yaşanıyordu. Su ve iklim sayesinde "},{"type":"text","marks":[{"type":"bold"},{"type":"italic"}],"text":"Zeytun'da zeytin, incir, nar, farklı üzüm çeşitleri, meyve ağaçları, çeşitli sebzeler ile buğday, arpa ve mısır "},{"type":"text","marks":[{"type":"italic"}],"text":"gibi tahıllar başarıyla yetiştirilebiliyordu."}]},{"type":"paragraph"}]}