Pazarcık’ın en büyük ve en eski köylerinden biri Bozlar'dır. Bozlar'ın 76 mevki ismini ve anlamlarını yazdım. 100 bin kekliğin geldiği mevkiler, yok edilen ormanlar, kışın sıcak-yazın soğuk akan pınarlar, mosaralar, göç yolları, köprüler, yüksek kayalar... Bu araştırma için geçtiğimiz yıllarda Xala Raş, Sîso Engizek, İbrahim Şenpınar ve Ali Engizek ile görüşmüştüm. Hakka yürüyen Xala Raş'ı saygıyla anıyoruz. İşte çok farklı bilgilere ulaşacağınız, Bozlar'ın mevkileri ve anlamları (Mevkiler harf sıralamasına göre yazılmıştır):

Min li gundên Pazarcik û Elbistanê 12,000 navên cih û waran berhev kirine. Dema ku ez hemû gund û zozanan binivîsim, ev hejmar dibe ku bigihîje 100,000 î. Ji ber ku li her gundekî navên cih û waran cuda ye. Gelê me navên cuda dane çem, şikeft, gol, bîr, kanî, pir, deşt, kort û keviran. Beşek girîng ji van navan çîrokên xwe hene. Ev cih li ser deverên arkeolojîk, civaknasiya me, zindiyên herêmê û hwd. agahî didin. Lewma ez girîngiyek mezin didim navên cih û waran. Ger hûn dixwazin herêmek li Kurdistanê fam bikin, divê hûn navên cih û waran û wateyên wan bizanibin. Niha, em çend mînakan parve bikin û ji bîr mekin: Qet navên cihan biçûk nebînin.

Firaz Baran'ın "1939: Nohutları Beklerken" isimli öyküsünü yayınlıyoruz. 1960 senesine kadar Pazarcık'ın dört bir yanında göller ve bataklıklar vardı. Ayrıca zengin bir ormana sahipti. Bu da önemli bir hayvan popülasyonu anlamına geliyordu. Bölgede yaşayan bir canlı türü de yabani domuzlardı. Firaz Baran'ın yarattığı bu öyküyle bizi Pazarcık'ın o dönemine götürüyor. Öyküde Alê isimli dengbêjin yaktığı ağıt ise yürek burkuyor.

Helbestvan Fîdan Çolak ji gundê Çutlig ê Elbistanê ye. Ev gund li quntara çiyayê Qoç e. Helbestvan di ciwaniya xwe de ji gundê xwe derketiye û 40 sal in li Ewropayê dijî. Wê hesreta xwe ya ji bo çiya aniye ziman:

"Elbistan'da Kurt Saldırısı", Firaz Baran'ın yaklaşık on yıl önce yazdığı bir öyküdür. Öyküde mekan olarak Elbistan seçilmiştir. Büyülü bir coğrafyaya sahip olan Elbistan, hem gerçek kaynaklarla belgelenmeli, hem de öykülere ve romanlara konu olmalıdır.

Dî Mûse, gundekî Markazê (Pazarcik) ye. Mûsê ava kiriye. Me cih û warên gund ji Hasanê Mala Ocî Olî Qize pir kiriye. Navê wî yê fermî Hasan Alci ye. Salên dûr û direj e Hasan li Almanyayê û bajarê Leverkusenê jiyan dike. Em li bajarê Kölnê civiyan. Kak Hasan yek bi yek navên cih û warên gund ji me re rêz kir.

Çiyayê Tûte li Markazê (Pazarcikê) ye. Wextên berê seranserê vî çiyayî tûraşik û hêcîrên kovî hebûn. Li ser vî çiyayî Ermenan jiyan dikir. Gelê me hespên xwe sê meh li ser çiya dihêlî. Îro tûraşik jî nemaye, hêcîrên kovî jî. Gelê Ermen çûye û hesp jî nemaye. Gelo çima? Çîroka Çiyayê Tûte me li Swîsreyê ji Hisênî Çarme guhdarî kir.

Nivîskar Faysal Dağlı di pirtûka xwe ya bi navê "Welatê Me" de bajaran da nasîn. Beşek jî daye Mereşê. Dağlı, di derbarê dîrok û erdnîgariya bajêr de agahdariyên pir girîng daye. Kerem bikin, bixwînin.

Ew berî ku erd wan bigire li wir bûn... Bajarên pêşîn ên dîrokê, mohrên 8 hezar salî, û jiyanên di bin avê de mayî: Hûg. Li erdnîgariya Mereşê 250 hûg hene. Hûgên lêkolînkirî çi ji me re dibêjin? Li vê mîrateya dewlemend binêrin. Ev mîrate ji Hîtîtan heya Romayê, ji qesrên Asûriyan heya Muzexaneya Berlînê dirêj dibe...

Em dibêjin: Ziyareta Qulike, Qulê Qêtiq, Mala Qulke û hwd. Gelo wateya gotinê "qul" çi ye? Kerem bikin û bixwînin.

Ji konên reş bigire heya kargeha Fordê: Çîroka Olî Mamkî Koçe û rêwîtiyek koçberiyê ya 150 salî... Apê Olî bîranînên gund parastiye û me ew bîranîn nivîsandiye.

Me cih û warên gundê Milane Soqî nivîsand. 99 heb derketin. Agahiyên balkêş derketin. Em spasiya Hemî malê Olî Bayram dikin.