Maksudî (Ali Matur) 40 salî derbas bûye ku ji dûrî welat, gund û zozanê xwe jiyan dike. Ew heya 15 saliya xwe her sal çûye zozanên Qandîl û Engîzekê. Her sal pênc mehên xwe li zozanan derbas kiriye. Helbestvan rojekê pir bêriya Engîzekê kiriye û hestên xwe wiha aniye zimên:

20. yüzyılda yaşanan dramatik olaylardan biri aşk acısıyla ölen Haydke Xelîl'dir. Haydo 18 yaşında, iyi at süren bir delikanlıdır. Düğünlerde moyînı ile cirite giren ve boş bir ova bulduğunda onu şimşek gibi süren bir gencin acı dolu hikayesi...

Burası Engizek dağı... Yüksekliği 2800 metredir. Bu dağ, Pazarcık ve Elbistan arazisinin ortasına düşer. Uzunluğu 60 km, genişliği 40 km'dir.

"Ev malbat devê guran digire" (Bu aile kurdun ağzını bağlıyor). Elbistan ve Pazarcık köylerinde böyle tanımlanan çok sayıda aile vardır. Çünkü, yüzlerce yıl sürekli hayvancılık yapan bir toplumuz. Kurtların hayvanlara zarar vermemesi için ortaya çıkan bir inanç veya yöntemdir. Kurdun ağzını bağlama teknikleri aileden aileye farklılık gösterir. Bu yazıda 1987 senesinde Hakka giden Êsê Molê Hase'yi ve onun yöntemini anlatacağız. O, ses sanatçısı Simo'nun nenesidir. Paris'e gittik ve Simo'yu dinledik. O; nenesini, kurtlarla yaşadıkları anıları ve nenesinin bıçağını anlattı. Okuyacaklarınız fantezi romanlarından birer alıntı değildir. Toplumumuzda yaşanan gerçeklerdir.

Ev war di nav erdnîgariya Gokçayirê de cih digire. Navê xwe Mergê Gir e. Gokçayir li Markazê (Pazarcik) ye û ji gund û mezrayên wekî Zînkone Juri, Merg, Beşoylon, Hamûton û Xirêwa pêk tê. Baş e... Her wiha ev wêne kîjan agahiyan dide me? Kerem bikin, em bi hev re bixwînin.

Engizek dağının bittiği yerde Yılan Obası, Yılan Obası'nın bittiği yerde de Koç dağı başlar. İşte tam orada kutsal bir ardıç ağacı vardır. O, doğaya inanan Kürtler için Diş Ziyareti'dir. Kürtler bu ağaca "Ziyareta Didanan" der. Gidiş-geliş 600 km yol yaparak Haci Taş'ın yanına gittik. Taş, hem ziyareti anlattı, hem de ardıç ağaçlarının yayla toplumu için faydalarını dile getirdi.

Sala 1940an, li ser zozanê Engizekê xortekî koça dawî kir. Hîna 17 salî bû. Xwişka wî kêrek girt û çû ber seriyê wî û guliyên xwe jêkir û kir qurbana birayê xwe. Xemgîniya xortekî û îfadeya kevneşopiyekê... Çîroka Hisenî Olkî Îwe, Parêzer Sait İkizer vegot û Firaz Baran nivîsand. Erê, li erdnîgariya me, ne tenê xemgîniyên polîtîk, lê di heman demê de gelek xemgîniyên civakî jî hene û ev hêmanên bingehîn in ku kodên me yên manewî derdixin. Agahiyek girîng jî ev e: Xwuşka ku porê xwe qurbanî kiriye di nav vê wêneyê de cih digire.

Demên berê tama herî xweş çi dida baklavaya Dîlokê? Rûnê gundî Rîvon, ku ji şîrê bizinan tê çêkirin... Erê... Li Rîvon, 27 navên cuda yên bizinan hene! Yusuf Yazgili van navan ji bo www.maraskurtleri.com nivîsandiye. Ew ji Rîvon e. Wî zarokatî û ciwaniya xwe di nav bizinan de derbas kiriye. Yazgili dibêje, "Gelek navên din hene. Ê ku hatina bîra min ev in."

25 zozanên gundê Axşarê hebûn. Zozanên biharê, havînê û payîzê... Em bi Mamadî Kêfoyî Salê re civiyane û me navê zozanan yek bi yek nivîsiye. Kerem bikin û bixwînin.

Di havîna sala 1963an de, li Çiyayê Engîzekê jinek mir. Navê wê Mayrik bû. Meta wê Nannê, du mehan şîna wê kir. Mayrik kî bû? Çima du mehan şîna wê kirin? Firaz Baran lêkolîn kir û çîroka vê şînê nivîsand, ku di dîroka Pazarcixê de şopa xwe hiştiye. Wî Mayrika Mamê Karre guhdarî kiriye û 52 beytên şîna Mayrikê nivîsandiye. Di vê gotarê de, hûn ê WÊNEYEK NANNÊ jî bibînin.

Di navbera salên 1950 û 1960î de, keçên li zozanên Engîzekê bi xwezayê, axê û qaîdeyên dijwar ên jiyanê re mezin dibûn. Lîstikên jibîrkirî şopa cîhanek winda hildigirin. Donê Molê Damirçî Xalîlî Hasan agahiyên winda parve dike...